BOLVADİN’DEN İLGİNÇ NOTLAR-Bolvadin İlkleri

BOLVADİN’DEN İLGİNÇ NOTLAR

1- 1930-1965 yıllarında Bolvadin’de bir adet sağlık ocağı vardı. Bolvadin Devlet Hastanesi 1966’ da hizmete girdi.
2- 1920-1960 yıllarında her çiftlikte en az iki bin koyun; yüz sığır; elli at vardı.
3- 1930-1950 yıllarında, yüz çeşit esnaf vardı.
4- 1940 yıllarında Bahçe ve Kaymaz okulları üç sınıflı idi. 4.5. sınıfları okumak için Akçeşme ve İnönü Okullarına gidilirdi.
5- Şehir meydanındaki ulu çınar 1934 yılında dikildi.
6- 1930 yıllarında Karabağ ve Karayokuş çevresindeki dağlar ormanlıktı.
7- Eski belediye binası ve sebze hali, Belediye Reisi Kazım YÜKSEL zamanında 151 milyon liraya Salim AYNACI’ya yaptırıldı.
8- Kurtuluş Savaşı’nda Yunan Komutanı Generel Trikopis, Afyonlu Ahmet Başçavuş ve Fahrettin KOÇAK (Hobban Hoca) tarafından esir alınıp, Atatürk’ün çadırına getirildi.
9- Kızılay Cemiyeti Bolvadin’de 1952 yılında kuruldu. İlk başkan, İstidacı Hakkı ÖZTÜRK idi. Daha sonra: Hakkı ESENOĞLU, Ahmet YİĞİTBAŞI, Hüseyin TELLİ, Rıfkı BABALIK, Gazi SAĞLAMER ve Muzaffer KARAGÜVEN başkanlık ettiler.
10- Nişan merasimi olacağı zaman tanıdıklar nişana okunur, buna “Şerbet içme” denirdi. Misafirlere ayaklı cam bardakta renkli şerbet ikram edilirdi. Mevlitde ise, çinko kabın içine şerbet doldurulur, yanına konan fincan yardımıyla herkese şerbet sunulurdu.
11- Haşhaş ekimi 1971 yılında Başbakan Nihat ERİM zamanında yasaklandı. 1974 yılında Ecevit tarafından sınırlı ekim yapılmaya müsade edildi. O zamanki yağcılar: Hüseyin ÜRESİN, Kadir ÜRESİN, Muzaffer ÜRESİN, Necati SÖNMEZ, Mehmet KARAER, Mecit PİŞKİN, Mehmet KANDEMİR, İlyas TAYTAK idi.
12- 1950 yıllarında otobüslerlerin kasaları Akşehir’de yapılır ve 15-16 kişilik olurdu.
13- 1950 yıllarında askerliğini jandarma olarak yapanlar otuz ay; piyade olarak yapanlar ise yirmi dört ay olarak yaparlardı.
14- 1960’dan sonra herkes evlerine terkos suyu almaya başladı. Evler toprak olduğu için genellikle bir musluk konurdu.
15- 1942’de, beş kişiden oluşan belediye bandosu vardı.
16- Bolvadin’deki kasaplara, et kıyma makinesi ve buzdolabı 1961 yılında geldi. Daha önceleri herkes etini külede döverdi.
17- 1952 yılında askere gidecekleri İmaret Camii’ne doldurur; sonra trene bindirip gönderirlerdi.
18- 1954’de Bozkurt Lastik Fabrikası; 1966’da Kervan Lastik Fabrikası ve daha sonra Telli Lastik Fabrikası açıldı.
19- 1960 yıllarında, Telli Bisküvi Fabrikası ve “Gümüş Motor” adında su motoru imal eden fabrikalar vardı.
20- 1974’de, hükümetin üçlü parti koalisyonu zamanında Alkaloid Fabrikası bize verilince, Afyonlular bizden almak için çok uğraştı.
21- Horan Parkı 1954 yılında belediye başkanı Süleyman KABADAYI, Ziraat Mühendisi Alaattin GÜMÜŞ ve Ziraat Teknisyeni Abdurrahim GÜMÜŞ’ün gayretleriyle yapıldı.
22- 1939 yılında Bolvadin’e elektrik gelmeden once, sokaklar ve evler, gazyağıyla yanan kandillerle aydınlatılıyordu. Elektrik gelince akşam 17.00 ile 23.00 arası elektrik veriliyordu.
23- 1942’de radyo sadece iki yerde vardı. Birisi Halkevinde, birisi de Şoför Gani BOYACI’nın evinde idi. Aküyle çalışırdı. Günün belli saatlerinde yayın yapardı.
24- 1950’li yıllarda Park Gazinosu’na tiyatrocular ve halk konserleri gelir; tiyatro ve müzik sahnelerlerdi.
25- 1940’lı ve 1950’li yıllarda çiftliklerde koyun çoktu. Sütçüler yazın, ayda en az 250 ton koyun sütü toplarlardı.
26- 1941 yılında devlet, Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı’na girme ihtimaline karşı, halktan parasıyla at toplayıp; İmaret Camii’ne doldurdu.
27- 1930-1950 yıllarında, Çarşı Camii’nin kıble tarafında, bedestenin sağ tarafına düşen ince sokakta kasaplar vardı. Bedestende sarraflar, terziler, hattatlar otururdu.
28- Çarşı Camisinden İmaret Camisine kadar olan yolda demirciler vardı. Balta Çeşmesi’nin olduğu yerde ot ve odun satıcıları bulunurdu. Çarşı Camisinin arkasına sebze pazarı; önüne ise manifaturacılar yayınırdı. Şimdiki sinemanın olduğu yerde testi imalathaneleri vardı.
29- 1945 yılında Bolvadin Ortaokulu açıldı. 1958 yılında ise Menderes tarafından Bolvadin Lisesi’nin açılışı yapıldı. 1965 yılında Sanat Okulu; 1967 yılında da İmam-Hatip Okulu açıldı.
30- 1927 yılında nüfus 7953; 1940 yılında 9492; 1950 yılında 10.166; 1960 yılında 16.126; 1980 yılında 30.214 idi.
31- Eber Gölü, 1941 - 2008 ve 2019 yıllarında üç sefer kurudu.
N.Sait EKİCİ

BOLVADİN İLÇESİ GENEL TANITIMI

BOLVADİN İLÇESİ GENEL TANITIMI

BOLVADİN TARİHİ DURUM:

Bolvadin’in mevcut vesikalara göre 10.000 yıllık geçmişi vardır. Bolvadin, antik Paroreos Phrygia (Yanık Frigya) vadisinde kurulmuştur. Bu vadide M.Ö. 8000'de yerleşik hayata geçilmiştir. Arkaik devirde bir site şehri olan Bolvadin, Afyon bölgesindeki 52 yerleşim biriminden birisiydi.

Anadolu'daki bütün tarihi devirleri yaşamıştır. Romalılar zamanında Polybotum isminde il merkezidir. Üçhöyükler mevkisinde önemli bir yerleşim merkezi olan Kayster Pedion şehri M.Ö. 401 tarihinde Persler tarafından yakıldıktan sonra Polybotum hızla gelişmiştir. Grek tarihçisi Ksnefon, "Anabasis" isimli kitabında Kayster Pedion şehri için yolların birleştiği yerde kalabalık bir şehirdir der.

M.S. 133 tarihinde Polybotum'u ziyaret eden Roma Kralı Hadrianus adına 3 cins para basılmıştır. Kralın heykelleri form ve agoraları süslemiştir. Bizans zamanında "Polybotos" ismiyle anılmıştır. Çevresini etkileyen sosyal ve kültür şehri olmuştur. Bizans'ın son zamanlarında Türk ve Arap akınlarının tesiri ile şehir küçülmüş, nüfus dağılmıştır. Bizans tarihçisi Anne Comnenus "Alexia" isimli eserinde bu şehrin çevresinin merkezi olduğunu yazar. IX. asrın başlarında büyük bir deprem geçirir. Şehrin surları ve binaları yıkılır.

Polybotos’u, Malazgirt Zaferi’nin hemen sonunda 1107 tarihinde Emir Menkülek fethetmiştir. İsmi Bolvadin olarak değiştirildi. Zaman içinde Türkler ile Bizans arasında el değiştirdi.1116 tarihinde Bolvadin ovasında Bizans’la yapılan Bolvadin Savaşı ve sonunda yapılan Bolvadin Anlaşması ile bu bölge kesin olarak Türklerin eline geçti. Bu sırada Bolvadin Valisi Emir Buga idi.

Türklerin eline geçtikten sonra Bolvadin'e Yazır, Avşar, Karkın, Çepni boyları gelip yerleşmişlerdir. Daha sonra aşiretlerin iskanları sırasında çeşitli aşiretler, cemaatler yerleştirilmiştir. Bugünkü Bolvadin ve civarındaki halkın kökleri bu aşiretlere dayanır. 

Bolvadin merkezinde Yazır ve Karkın aşiretleri etkindir. Daha sonra Sarıkeçili, Karakeçili, Honamlı ve Tekeli Yörükleri gelmişlerdir. Civarda ise Morcaali Türkmenleri (Kemerkaya), Karainbeyli Türkmenleri (Çay), Karabağ Türkmenleri (Büyükkarabağ, Ortakarabağ, Derekarabağ), Tabanlı Türkmenleri (Kurucaova Köyü), Selçuklu Yörükleri (Dişli Kasabası), Avşar Yörükleri (Özburun Kasabası), Karakeçili Yörükleri (Yörükkaracaören ve civarı) yerleşmiştir.

Bolvadin Selçuklular zamanında camiler, mescitler, çeşmeler, hanlar, hamamlar, mektepler medreseler, köprülerle süslenmiştir. Bu eserlerden yalnız Alaca Camisi (1271) günümüze kadar gelebilmiştir. Bu devrin önemli olaylarından Cimri Olayı (Şeyhzade Siyavuş’un isyanı) Kemerkaya Kasabası yakınlarındaki 1278 yılında Yedi Kapı mevkisinde olmuştur. Bu olay sonunda köylerin bir kısmı dağıldı."Karahisar-ı Devle" ismiyle anılan Afyon'a bağlı 10 kadılıktan birisi olup yeniden imar edilmiştir. Bu devirde 11 nahiyesi (Han, Bayat, Musluca, Göçmen Akviranı, Nevahi-i Barkınlı, İshaklu, Çay, Karamık, Şuhut, Karaadilli, Çölabat), 326 köyü, 11 mahallesi vardı. Büyük bir ticaret merkeziydi. Selçuklular'dan günümüze kadar yalnızca Alaca Camii ulaşmıştır. Alaca Çeşmesi ve Ali Efendi Camisi'nin yalnız kitabeleri ulaşabilmiştir. Hz. Mevlana'nın oğlu Sultan Veled, Afyon'u ziyareti sırasında "Bolvadin Mevlevihanesi"ni açmıştır.

Bolvadin, Selçuklular yıkıldıktan sonra Eşrefoğulları, Sahipataoğulları ve Karamanlılar'ın eline geçmiştir. Bu devirde Eşrefoğlu Külliyesi ve Erkmenhisarı Camii yapıldı. Bu eserlerden günümüze Eşrefoğlu Camisi'nin kitabesi ve Erkmenhisarı Camisi'nin minaresi (Kırık Minare) gelebilmiştir.

Bolvadin, Sultan I. Murat zamanında Osmanlı topraklarına katıldı. Yavuz Sultan Selim döneminde kaza merkezi olmuştur. Tanzimat döneminde Kaza-ı Muhassıla (ilçe üstü) statüsünü elde etmiştir.

I. Dünya Savaşından sonra Anadolu’nun Yunanlılar tarafından işgali sırasında; Bolvadin de 14 Nisan 1921 tarihinde işgal edilmiştir. 

24 Eylül 1921 tarihinde ise işgalden kurtulmuştur. Halen ayakta olan “YANIK KIŞLA” işgal yıllarından günümüze kalan tarihi bir vesika ve hatıradır.

1850 yılında Muhassılığa yükseldi. Karahisar-ı Sahip Sancağı (Afyon) iki Muhassılığa ayrılmıştır:

İdari Yapısı: Fatih Sultan Mehmet zamanında yapılan idari düzenlemede, Bolvadin Anadolu Eyaletinin önemli kazalarından birisi oldu. Eyaletin merkezi Kütahya vilayetidir. Zamanla Ankara’da eyalet merkezi oldu.1839 tarihinde yapılan yeni düzenleme ile vilayet merkezi Hüdavendiğer ismi ile teşkilatlanan Bursa olmuştur. Hüdavendiğar Vilayetinin Bursa, Karesi (Balıkesir), Ertuğrul (Bilecik), Germiyan (Kütahya) Karahisar-Sahip (Afyon) ismin de 5 sancağı vardı.

1. Karahisar-ı Sahip Muhassılığı: Merkez Afyon, Sandıklı, Çal, Çivril, Sincanlı kazaları,

2. Bolvadin Muhassılığı: Merkez Bolvadin, Han, Bayat, Musluca (Emirdağ), Nevahid-i Barçınlı (Kemerkaya), İshaklı, Karamık, Çay, Şuhut, Karaadilli, Çölabat kazaları,

Bolvadin, Kurtuluş Savaşında stratejik yönden önemli bir merkez olmuştur. Birinci ve İkinci Ordu Bolvadin'de kurulmuştur.

Büyük bir kültür merkezi olan Bolvadin'de ticari hayat ve sanat çok gelişmiştir. 1831 yılında yapılan nüfus sayımındaki istatistiklere göre 150 çeşit meslek grubu vardır. Ziraat Bankası 22. şubesini 1873 yılında Bolvadin'de açmıştır. Bunu takiben Osmanlı Bankası ve Akşehir Bankası da şube açmışlardır. Daha sonra Bolvadinliler 1914 yılında, Osmanlı Döneminin ilk özel bankalarından olan "Bolvadin Osmanlı İktisad Bankası"nı kurmuştur.

Kültür hayatını temsil eden medreselere, tekkelere, ahi kuruluşlarına Selçuklular zamanında rastlanır.

Bu teşkilatlar Osmanlı zamanında gelişmiştir. 1839'dan sonra medreselerin yanısıra kurulan okullardan Bolvadin'de 7 iptidaiye (ilkokul), 1 rüştiye (ortaokul) vardır. Ayrıca 63 tane sübyan (mahalle mektebi) bulunuyordu.

Yerel Yönetim: Roma ve Bizans Dönemine ait belgelerde belediye yönetimine benzer kurumlar olduğunu görüyoruz. Bunlara Municipium deniyordu. İslami Dönemde belediye işlerini kadıların gözetiminde İhtisap Ağaları yürütüyordu. XVII. asırdan itibarın Voyvoda adı verilen yerel yöneticilerde, yerel yönetimde etkili olmuşlardır. XVIII. asırda Ayanlar yönetmeye başladı. Abdi Ağa, Hacı Mehmet Ağa, Tahir Bey, Abdülkadir Ağa Bolvadin’in ünlü ayanlarındandır. 1855 tarihinde Şehremeni Teşkilatı kuruldu. Daha sonra Belediye ismini aldı. Bolvadin Belediyesi , Osmanlı Döneminde ilk kurulan belediye teşkilatlarındandır.

BOLVADİN COĞRAFİ YAPISI :

Ege Bölgesinin İç Batı Bölümünde yer alan ilçemiz; 31 derece 2 dakika doğu boylamı ile 38 derece 43 dakika kuzey enleminin kesişme noktasındadır.

İlçemizin batısında Afyonkarahisar, Çobanlar ve Bayat, güneyinde Çay, Kuzeyinde Emirdağ ve Bayat, doğusunda Sultandağı ilçesi bulunmaktadır.

Bolvadin’ in deniz seviyesinden yüksekliği 1016 m.’dir. Yüzölçümü 1108 KM2’ dir. İlçe arazisi genellikle ovadır. İlçe yüzölçümünün %43’ü tarımsal alana sahiptir. Güneyinde Sultan Dağları, kuzeyinde ve doğusunda Emirdağları yer almaktadır.

Eber Gölüne dökülen Akar çay tek su kaynağıdır. Eber Gölünün denizden yüksekliği 967 metredir. Yüzölçümü 125 Km2.dir. Eber Gölü yapılan kanalla Akşehir gölü ile birleşmiştir. Eber gölü sığ bir göldür. İklim koşullarına bağlı olarak suları çok kez çekilmektedir. Gölün kirlenmesi ekolojik dengeyi de olumsuz etkilemektedir.

BOLVADİN İDARİ DURUM:

Bolvadin ilçemiz (1) Merkez, (2) kasaba belediyesi ile 14 köyden oluşmaktadır.

İlçemiz merkezinde 49, kasabalarda 15, köylerde 14 olmak üzere Toplam 78 Mahalle Muhtarımız görev yapmaktadır.

BOLVADİN NÜFUS DURUMU:

Bolvadin merkez nüfusu 31.810, Dişli 3.134, Özburun 2.024 dir.

14 Köylerimizin toplam nüfusu ise 8.726 olmak üzere ilçe nüfusu genel toplamı 45.694 dir.

BOLVADİN  İKLİM DURUMU:

Ege Bölgesinin İç Batı Anadolu kısmında yer alan Bolvadin’in yazları kurak ve sıcak, kışları soğuk ve yağışlıdır. Ege, Akdeniz ve İç Anadolu iklimlerinin kesişme noktasıdır. Yıllık sıcaklık ortalaması 10,9 derecedir. Yıllık nispi nem % 61,9 dur.Yıllık yağış ortalaması 384,2 mm.dir.

BOLVADİN SOSYAL YAPI:

İlçede geleneksel muhafazakâr bir hayat tarzı yaşanmaktadır. Ana karayollarından ve demiryollarından uzak kalışı, dışarıdan göç almaması değişimi ve yenileşmeyi güçleştirmiştir. Son yıllarda dışa açılım ve okullaşma sosyal yaşantıyı etkilemiştir.

Merkez, kasaba ve köylerde hala eski tip ahşap ve kerpiç evler mevcudiyetini devam ettirmektedir.

Halkın geçim kaynağı tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Tarımsal üretimde arpa, buğday ve haşhaş üretimi ön plandadır. Kuru tarım, besi hayvancılığı, yumurta tavukçuluğu, esnaf ve sanatkârlık diğer çalışma alanlarıdır. Alkaloid Fabrikası ve Avşar- Emaye A.Ş. diğer istihdam alanlarını oluşturmaktadır.

BOLVADİN ULAŞIM VE HABERLEŞME:

İlçemiz E-28 Karayolu Konya-Ankara ve İstanbul güzergâhı üzerinde bulunan çok önemli bir kavşak noktasıdır. İlçemizin Afyonkarahisar İline olan uzaklığı 60 km.dir. İlçemizin 12 köyü bulunmakta olup köy yollarımızın tamamı asfalttır.

İlçemizde Posta İşletme Müdürlüğü ile Telekom hizmet binası mevcut olup herhangi bir hizmette sıkıntımız yoktur.